MẢNH ĐẤT KHÔNG CỎ DẠI
Có những loài cây sinh ra để được nâng niu trong chậu cảnh, được người ta chăm bằng nước sạch và phân tốt. Nhưng cũng có những loài cây lớn lên ở ven đường, bên mép ao, trên những bãi đất hoang - bị gọi là cỏ dại, bị chặt bỏ không thương tiếc. Cây xuyến chi là một loài như thế.
Ngày ấy, tôi đến chơi nhà đồng nghiệp ở khu 9, nơi dân cư còn thưa thớt, đất còn rộng, cỏ cây mọc nhiều xanh tốt um tùm. Buổi chiều tháng tám, con đường đất đầy ổ gà loang lổ nước mưa, hai bên cỏ mọc ngập mắt cá chân. Tôi đang lom khom tránh mấy hạt gai bám vào quần thì thấy một người phụ nữ đội nón lá, tay cầm chiếc rổ nhựa, đang cúi hái một thứ cây mọc đầy ven bờ ruộng.
Tôi tò mò hỏi:
- Chị hái cây gì vậy?
Người phụ nữ ngẩng lên. Gương mặt rám nắng nhưng ánh mắt hiền như đất. Chị cười:
- Xuyến chi đó cô. Hái đọt non về xào ăn ngon lắm.
Tôi bật cười ngạc nhiên.
- Trời, thứ này mà ăn được sao?
Chị gật đầu chắc nịch:
- Ăn ngon lắm. Hơi đăng đắng chút mà ngọt hậu. Dân quê tụi tui ăn hoài.
Tôi nhìn đám cây hoa trắng li ti đang chen nhau mọc. Chúng nhỏ bé, bình thường đến mức cả đời tôi chỉ nghĩ đó là cỏ dại. Những bông hoa trắng năm cánh mong manh, nhụy vàng như nắng con con. Tôi không tin nổi thứ cây thường bám đầy gai vào áo quần ấy lại có thể thành món ăn.
Trước khi đi, người phụ nữ còn cười bảo:
- Cỏ nhiều khi quý hơn rau trồng đó cô.
Câu nói ấy theo tôi suốt quãng đường về.
Nhưng rồi đời sống bận rộn cuốn đi. Tôi quên mất người đàn bà và rổ rau xuyến chi năm ấy.
Năm năm sau.
Một sáng đầu mùa mưa, chồng tôi dọn vườn. Tiếng máy cắt cỏ rền vang cả góc ao. Những bụi cỏ ngả rạp xuống như sóng.
Tôi đứng ở hiên nhà nhìn ra, chợt thấy cạnh mép ao có một bụi cỏ cao lút đầu gối, hoa trắng lấm tấm.
Tôi nói vọng:
- Anh cắt bớt thôi, chừa lại gốc giữ đất nha!
Chồng tôi lau mồ hôi, cười:
- Cỏ mà cũng tiếc dữ vậy!
Tôi cũng không hiểu sao mình tiếc. Có lẽ vì những bông hoa trắng nhỏ xíu ấy làm bờ ao dịu lại giữa màu xanh um tùm.
Khoảng một tuần sau, có một cơn mưa lớn đi qua. Sáng ra, tôi bước xuống vườn thì thấy nơi bụi cây bị cắt hôm trước đã bật lên những chồi non mơn mởn. Lá xanh mướt, nõn nà như vừa được gột rửa bằng trời đất.
Và bất ngờ, tôi nhớ tới người phụ nữ năm nào.
“Xuyến chi đó cô… hái về xào ăn ngon lắm.”
Tôi đứng lặng hồi lâu rồi gọi chồng:
- Anh ơi, cây này ăn được đó!
Chồng tôi ngạc nhiên:
- Thiệt hả?
- Thử xem.
Buổi chiều hôm ấy, tôi hái một rổ đọt non. Rửa sạch. Luộc sơ rồi xào tỏi như cách xào rau muống.
Mùi thơm bốc lên rất lạ. Đến khi ăn, cả tôi và chồng đều bất ngờ. Rau mềm, vị hơi đắng nơi đầu lưỡi nhưng sau đó lại ngọt thanh. Một cái vị rất quê, rất sạch, rất thật.
Chồng tôi vừa ăn vừa gật gù:
- Ngon hơn mình tưởng nhiều.
Từ hôm ấy, bụi xuyến chi bên mép ao được “đặc cách”. Chồng tôi không cắt nữa. Mỗi lần mưa xuống, cây lại bật lên xanh non như chưa từng bị dập vùi.
Tôi bắt đầu tìm hiểu về loài cây ấy.
Hóa ra thứ cây bị xem là cỏ dại kia lại là một vị thuốc quý. Người ta gọi nó là đơn kim, quỷ châm thảo. Trong thân lá chứa flavonoid giúp chống viêm, chống oxy hóa, tốt cho tim mạch. Hoa và lá có thể dùng chữa viêm họng, mẩn ngứa, đau dạ dày. Những bông hoa bé nhỏ ven đường hóa ra mang trong mình sức sống bền bỉ và lòng tốt âm thầm của đất.
Tôi đọc càng nhiều càng thấy lòng mình chùng xuống.
Có những điều quý giá ở rất gần mà con người thường đi ngang qua bằng ánh mắt thờ ơ.
Như cây xuyến chi.
Như những người lao động lam lũ.
Như người phụ nữ năm ấy với chiếc rổ nhựa cũ và nụ cười hiền.
Nếu ngày đó tôi không dừng lại hỏi một câu vu vơ, có lẽ cả đời tôi vẫn nghĩ xuyến chi chỉ là thứ cỏ cần nhổ bỏ.
Chiều nay, tôi đứng bên mép ao nhìn những bông hoa trắng rung rinh trong gió. Chồng tôi đang lúi húi sửa lại hàng rào. Xa xa, mây mùa hạ chậm chạp trôi.
Tôi cúi xuống ngắt một đọt non.
Bỗng thấy biết ơn vô cùng. Biết ơn người đàn bà hái rau vô tình đi ngang đời mình. Biết ơn loài cây nhỏ bé đã dạy tôi rằng: Ở đời, có những giá trị lặng lẽ đến mức người ta phải đi qua rất nhiều năm mới kịp nhận ra.
Từ ngày giữ lại bụi xuyến chi bên mép ao, tôi bỗng đổi cách nhìn với những loài cây mọc hoang quanh mình.
Hóa ra, đất không sinh ra thứ gì là vô ích. Chỉ là con người quen đánh giá giá trị bằng dáng vẻ bên ngoài.
Như rau sam bò sát mặt đất, người ta thường nhổ bỏ vì mọc đầy vườn. Vậy mà ngày xưa, mẹ tôi từng hái về nấu canh chua cho cả nhà qua những mùa khó. Sau này tôi mới biết rau sam giúp giải nhiệt, tốt cho tim mạch và còn được xem như một loại “kháng sinh tự nhiên”.
Hay cây mã đề mọc chen nơi bờ mương. Hồi nhỏ tôi chỉ nhớ những lá cây bị tụi trẻ dùng làm đồ chơi. Ai ngờ đó là vị thuốc giúp mát gan, lợi tiểu, chữa ho.
Rồi cây rau dền cơm, thứ rau nghèo một thời của quê tôi. Người thành phố bây giờ tìm mua rau hữu cơ đắt đỏ, còn ngày trước, bà ngoại chỉ cần bước ra sau hè là đã có một rổ đầy.
Có những buổi chiều đứng trong vườn, tôi chợt thấy quanh mình là cả một kho báu lặng thầm.
Từ bụi tía tô thơm nồng sau bếp. Những dây rau má len dưới chân hàng rào. Mấy nhánh ngải cứu già nua cạnh lu nước. Cả cây bồ công anh mọc ven lối đi mà trước đây tôi từng nhổ bỏ không thương tiếc.Chúng lặng lẽ sống. Lặng lẽ chữa lành. Lặng lẽ nuôi người. Không phô trương như những loài hoa được chăm trong nhà kính. Không kiêu sa như cây cảnh tiền triệu. Nhưng bền bỉ đi qua nắng gió, đi qua sự thờ ơ của con người mà vẫn xanh.
Có lần chồng tôi nhìn tôi lom khom nhổ cỏ rồi bật cười:
- Giờ em thấy cây nào cũng quý hả?
Tôi cũng cười.
- Chắc vậy.
Bởi sau bụi xuyến chi ấy, tôi hiểu thêm một điều:
Trong đời sống này, nhiều thứ càng bình thường lại càng đáng quý. Như bát cơm ăn mỗi ngày. Như tiếng gọi quen thuộc của người thân. Như đôi bàn tay chai sần của những người lao động.
Và như những loài cây mọc hoang ven đường - âm thầm cho đi mà không đợi ai nhớ tên.
Chiều xuống.
Mặt ao loang ánh hoàng hôn. Những bông xuyến chi nhỏ bé vẫn rung rinh trong gió, trắng mỏng như những đốm mây mắc lại trên mặt đất.
Tôi bỗng thấy khu vườn của mình không còn là một mảnh đất đầy cỏ dại nữa. Mà là nơi cất giữ những điều giản dị nhất của cuộc đời.
Côn Đảo, ngày 16/5/2026
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
